Overslaan naar inhoud

Asbeweging meten en lagerslijtage bewaken met Eddy Current sensoren

27 oktober 2026 in
Asbeweging meten en lagerslijtage bewaken met Eddy Current sensoren
Miki Nabben
Kennisbank · contactloze meettechniek
Asbeweging meten zonder contact

Wat vertelt de beweging van een roterende as over de toestand van een pomp, turbine of lagering? Eddy Current sensoren meten kleine radiale en axiale verplaatsingen direct op het metalen oppervlak.

Van probe en meetbereik tot vloeistof, druk, kalibratie en aansluiting op uw PLC: de volledige meetketen telt.

Illustratie van contactloze Eddy Current sensoren bij een industriële pomp voor asbewaking
Illustratieve toepassingsvisualisatie · sensorselectie afhankelijk van de installatie

Een as draait niet onder alle bedrijfsomstandigheden exact op dezelfde positie. Belasting, temperatuur, mechanische speling en dynamische krachten kunnen de afstand tussen as en machinehuis veranderen. In pompen, turbines en industriële aandrijvingen kan die beweging waardevolle informatie geven over de werking van het systeem. Met een Eddy Current sensor (wervelstroomsensor) is de afstand tot een elektrisch geleidende as contactloos te volgen. De meting toont de actuele relatieve aspositie en de verandering daarvan. Een mogelijke afwijking in lagerconditie wordt vervolgens uit het meetgedrag afgeleid; de sensor meet de slijtage zelf niet rechtstreeks.

Kort antwoord

Hoe meet je asbeweging contactloos?

Monteer een geschikte Eddy Current probe op vaste afstand van de metalen as. De sensor meet continu de afstand tussen de probe en het asoppervlak. De bijpassende elektronica zet dit om naar een verplaatsingssignaal. Eén radiale probe meet één bewegingscomponent; twee ongeveer haaks geplaatste probes maken tweerichtingsanalyse mogelijk. Een passende kalibratie, stijve montage en voldoende meetsnelheid zijn essentieel.

Waarom meten?

Waarom is het meten van asbeweging belangrijk?

De positie van een roterende as onder belasting is niet noodzakelijk gelijk aan de positie bij stilstand. Dat maakt meten tijdens bedrijf interessant.

01 / RADIAAL

Beweging dwars op de as

Laat veranderingen in radiale aspositie en snelle uitwijkingen zien ten opzichte van de sensorhouder.

02 / AXIAAL

Beweging in lengterichting

Bij een geschikte doelvlakmontage kan de axiale verschuiving van een rotor of as worden gevolgd.

03 / TRENDS

Gedrag over tijd

Afwijkende trends kunnen aanleiding zijn om lagering, uitlijning, belasting of rotorconditie nader te onderzoeken.

Periodieke inspecties tonen vooral de toestand op het inspectiemoment. Een goed ontworpen meetopstelling kan ook transiënten, opstartgedrag, temperatuurinvloeden en veranderingen onder werkelijke belasting vastleggen. Niet elke storing is daarmee automatisch detecteerbaar.
Het meetprincipe

Hoe werkt een Eddy Current sensor?

Een wervelstroomsensor gebruikt een hoogfrequent elektromagnetisch veld om een kleine afstand te meten, zonder de roterende as aan te raken.

Van elektromagnetisch veld naar afstand

Een spoel in de probe wekt een wisselend elektromagnetisch veld op. In het elektrisch geleidende target ontstaan wervelstromen. Deze veranderen het gedrag van het sensorsysteem. De meetelektronica vertaalt dat effect, op basis van de kalibratie, naar een afstandsproportioneel signaal.

Het signaal kan zowel langzame positieveranderingen als snelle mechanische bewegingen weergeven, binnen de bandbreedte van het gekozen systeem.

Het target hoort bij de kalibratie

Staal, aluminium en andere geleidende materialen geven niet automatisch dezelfde respons. Ook de magnetische eigenschappen, askromming, oppervlaktetoestand en metalen onderdelen rondom de sensorkop zijn relevant.

Bij precisiemetingen worden probe, kabel, elektronica en targetmateriaal daarom als samenhangend meetsysteem beoordeeld.

Roterende metalen asEddy Current probeMeet­elektronicaPLC / datalogger / analyse
Meetopstelling

Radiale asbeweging meten: één sensor of twee?

Een radiale probe registreert de relatieve afstand tot het metalen asoppervlak in de richting waarin de probe wijst.

Wat meet de probe werkelijk?

De probe meet de afstand tot het lokale asoppervlak ten opzichte van de sensorbevestiging. Doorbuiging van de houder of beweging van het machinehuis kan daarom in de meetwaarde terugkomen.

Bij roterende assen kunnen ook rondheidsafwijkingen, excentriciteit en materiaaleffecten het signaal beïnvloeden. Meet dit niet zonder meer als zuivere verplaatsing van het ascentrum.

OpstellingWat is mogelijk?Belangrijkste beperking
Één radiale sensorRelatieve beweging in één meetrichting, trends en dynamische afstandsvariaties.Beweging in de loodrechte richting blijft buiten beeld.
Twee sensoren, circa 90°Twee loodrechte bewegingscomponenten; basis voor analyse van een asbaan (shaft orbit).Synchronisatie, schaal, opstellingsgeometrie, rondloop en kalibratie bepalen de betrouwbaarheid.
Axiaal gerichte sensorVerandering van de afstand tot een geschikt axiaal doelvlak of de asuiteinde.Vlakheid, kanteling en targetgeometrie beïnvloeden het resultaat.

Voor een betrouwbare asbaananalyse zijn twee tijdgesynchroniseerde meetsignalen, voldoende sampling, de juiste geometrische correcties en vaak aanvullende toerentalinformatie nodig. Twee sensoren alleen leveren nog geen automatisch gekalibreerde orbitmeting.

Belangrijke nuance

Meet je met Eddy Current werkelijk lagerslijtage?

Nee, niet rechtstreeks. De probe meet afstand of beweging tussen sensor en metalen target. Veranderende amplitude, gemiddelde aspositie of bewegingspatronen kunnen passen bij toenemende lagerspeling, maar ook bij uitlijningsfouten, onbalans, thermische effecten, veranderde belasting of beweging van de montage.

Gebruik daarom een uitgangsmeting en meettrends onder vergelijkbare bedrijfscondities. Combineer de gegevens waar nodig met toerental, temperatuur, trillingsgegevens en inspectieresultaten.

Lagerspeling, lagerconditie, radiale rondloop, excentriciteit en rotortrilling zijn verschillende begrippen. Een afwijkend asbewegingssignaal is een aanwijzing voor nader onderzoek, geen automatische diagnose van een defect lager.
Zware omgevingen

Meten in water, olie, koelvloeistof en onder druk

Bij pompen en machines met een afgesloten natte procesruimte kan een contactloze probe praktische voordelen hebben boven een optische of mechanisch tastende sensor.

01 / OLIE

Smering en hydrauliek

Niet-geleidende vloeistoffen kunnen voor een wervelstroommeting minder verstorend zijn dan voor een optische sensor.

02 / WATER

Ondergedompelde montage

De juiste druk-, afdichtings- en kabeluitvoering is noodzakelijk; IP68 alleen is geen volledige procesgarantie.

03 / PROCES

Verontreiniging en chemie

Geleidend proceswater, zouten, metaaldeeltjes en afzettingen kunnen de meetprestatie en materiaalgeschiktheid veranderen.

Let op bij afvalwater: water is niet automatisch elektrisch slecht geleidend. De werkelijke medium­samenstelling, geleidbaarheid, corrosieve bestanddelen, temperatuur en druk moeten worden gecontroleerd. Ook de volledige kabeldoorvoer en de overgang naar elektronica buiten het procesgebied verdienen aandacht.
eddylab selectiegids

Welke Eddy Current sensor is geschikt voor asbewaking?

Indusen selecteert het Eddy Current assortiment op basis van gewenste dynamiek, targetgeometrie, druk en mechanische inbouwruimte. Vooral TX, CT en CM zijn hier relevant.

SerieMeetbereikKenmerken volgens eddylabTypische keuze
TX – hoge dynamiek0,5–10 mmLineariteit tot ±0,15% van het bereik; resolutie tot 0,03 µm; maximaal 124 kS/s bij eenkanaalsconfiguratie.Snelle radiale beweging, run-out, testbanken en nauwkeurige analyse.
CT – heavy duty2, 4, 5, 7 of 10 mmKeramisch front, afgeschermde probe, IP68/IP69K en uitvoeringsafhankelijke drukbestendigheid.Drukkamers, pompen en machines met zware procescondities.
CM – compact0,5–2 mmCompacte keramische uitvoering; tot 100 bar en tot IP68 volgens opgegeven variant.Kleine verplaatsingen bij beperkte montage­ruimte of hoge druk.

De genoemde topwaarden zijn niet onderling uitwisselbaar en hangen af van sensorkop, elektronica, filtering, kalibratie en configuratie. De TX-samplefrequentie van 124 kS/s is bijvoorbeeld niet hetzelfde als een gegarandeerde analoge signaalbandbreedte.

CT-drukklassen per meetbereik

CT2 · 2 mm220bar max.
CT4 · 4 mm80bar max.
CT5 · 5 mm50bar max.
CT7 · 7 mm30bar max.
CT10 · 10 mm10bar max.
220 bar geldt uitsluitend voor de CT2. De uiteindelijke bruikbaarheid is daarnaast afhankelijk van temperatuur, montage, medium, afdichting, beschermslang en eventuele drukdoorvoer. Bekijk de CT-serie met technische documentatie voor de specificaties van de productfamilie. Bij CT-systemen hangt de haalbare lineariteit ook af van de toegepaste meetelektronica en kalibratie.
Illustratief ontwerpscenario

Praktijkvoorbeeld: radiale asbeweging in een industriële pomp

Een engineer wil in een afgesloten, vochtige pompomgeving kleine radiale bewegingen van een metalen as volgen tijdens bedrijf. Onderstaande stappen zijn een ontwerpvoorbeeld, geen gerealiseerde klantreferentie.

Definieer het doel. Gaat het om één radiale component, twee richtingen of axiale verschuiving?
Bepaal de afstand. Leg nominale gap, minimale en maximale asuitwijking en veiligheidsmarge vast.
Controleer de target. Noteer asdiameter, materiaal, rondheid, oppervlaktetoestand en beschikbare meetlocatie.
Meet de ruimte op. Beoordeel kopdiameter, vrije ruimte, montagehoek en stabiliteit van de houder.
Beschrijf het proces. Vermeld vloeistof, geleidbaarheid, druk, temperatuur, corrosie en reiniging.
Bescherm de kabel. Selecteer passende leiding, afdichting, kabelbescherming en drukdoorvoer.
Kies de kanaalindeling. Eén probe voor een richting of twee voor gesynchroniseerde tweerichtingsanalyse.
Kies de meetketen. Stem probe, conditioner, kalibratie, analoge uitgang en logging op het meetdoel af.

Een drukbestendige eddylab CT-uitvoering kan hiervoor een geschikte kandidaat zijn, mits alle procesparameters en de volledige installatie worden gevalideerd. Een materiaalmonster of representatief teststuk kan nodig zijn om de kalibratie en de invloed van de asgeometrie te beoordelen.

Meetonzekerheid

Waar ontstaat de meetfout? Resolutie, lineariteit en kalibratie

Bij micronmetingen telt niet alleen wat de probe theoretisch kan onderscheiden, maar de onzekerheid van de complete opstelling.

Sensor en elektronica

Resolutie beschrijft hoe klein een verandering waarneembaar is bij een gegeven ruisniveau en filterinstelling. Lineariteit beschrijft de afwijking van een ideale afstandskarakteristiek. Ook temperatuursdrift, opwarming, signaalbandbreedte, elektronicaruis en de gebruikte kabel kunnen bijdragen aan de fout.

Probe, kabel en conditioner moeten bij de gekozen gekalibreerde combinatie passen; een coaxkabel wordt niet zomaar ingekort of vervangen.

Target en mechanische montage

Geleidbaarheid en magnetische eigenschappen van het asmateriaal, oppervlakteruwheid, rondheid en askromming beïnvloeden de respons. Nabijgelegen metalen delen en beweging van de sensorhouder kunnen de gemeten afstand veranderen.

Bij standaard gekalibreerde CT-probes noemt eddylab voor een vlak doelvlak typisch een diameter van circa twee- tot driemaal de probe-kopdiameter. Voor kleine of sterk gekromde assen kan klantspecifieke linearisatie nodig zijn.

Rekenvoorbeeld: bij een meetbereik van 2 mm en een gespecificeerde lineariteit van ±0,15% van dat bereik is de lineariteitsbijdrage ±0,003 mm = ±3 µm. Dat is géén totale systeemnauwkeurigheid: onder meer kalibratie, temperatuur, ruis, montage en targetafwijkingen komen daar nog bij.
Belangrijk: submicronresolutie betekent niet automatisch submicronnauwkeurigheid. Vraag voor kritische toepassingen om een meetonzekerheidsbeoordeling van de complete meetketen.
Systeemintegratie

Van meetprobe naar PLC en conditiebewaking

Een losse probe levert in de meeste precisieconfiguraties nog geen rechtstreeks bruikbaar 4–20 mA-signaal. Daarvoor is passende meetelektronica nodig.

Probe + kabel + conditioner

De probe en de bijbehorende coaxkabel vormen samen met de elektronica een afgestemde meetketen. Bij passende eddylab TX-elektronica zijn, afhankelijk van uitvoering, bijvoorbeeld 0–10 V, 4–20 mA, USB en CAN beschikbaar. Controleer welke interface en welke voeding de gekozen configuratie echt ondersteunt.

Monitoring en analyse

Een PLC kan trage positietrends volgen, terwijl voor snelle asbewegingen een geschikte DAQ of analyseoplossing nodig kan zijn. Kies samplefrequentie, filter, signaalbandbreedte en synchronisatie op basis van de te detecteren beweging. Bij compatibele TX-elektronica ondersteunt eddyMOTION onder andere oscilloscoop-, FFT- en datalogfuncties.

Technische checklist

Welke gegevens heeft Indusen nodig voor een sensorselectie?

Een tekening, foto of beknopte omschrijving is een prima startpunt. Met onderstaande informatie kan een voorstel gericht worden uitgewerkt.

Welk onderdeel en welk mechanisch verschijnsel wilt u meten?
Gaat het om radiale, axiale of gecombineerde beweging?
Is één meetrichting voldoende of zijn twee kanalen gewenst?
Wat zijn nominale gap, gewenst meetbereik en maximale uitwijking?
Wat zijn targetmateriaal, asdiameter en oppervlaktetoestand?
Welke nauwkeurigheid, resolutie en meetbandbreedte zijn nodig?
Hoeveel inbouwruimte is er en hoe wordt de probe bevestigd?
Welke vloeistof, druk, temperatuur en reiniging komen voor?
Hoe lopen kabel, bescherming en eventuele drukdoorvoer?
Moet het signaal naar PLC, logger, PC of analyseomgeving?
Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over asbeweging en lagerbewaking

Praktische antwoorden op veelvoorkomende selectievraagstukken.

Hoe meet je radiale asbeweging zonder contact?

Een Eddy Current probe wordt radiaal naar een elektrisch geleidende as gericht. De bijbehorende elektronica meet continu de afstand tot het asoppervlak. Kleine veranderingen in dat signaal kunnen de relatieve radiale beweging laten zien. Controleer wel de nominale afstand, de asdiameter, het materiaal en de mechanische stabiliteit van de sensorhouder.

Kun je lagerslijtage meten met een Eddy Current sensor?

Niet rechtstreeks. Een Eddy Current sensor meet afstand en beweging, niet de schade aan een lager. Veranderende aspositie, beweging of trillingspatronen kunnen aanwijzingen opleveren voor extra speling of andere mechanische veranderingen. Voor een betrouwbare conclusie zijn trenddata en aanvullende bedrijfsgegevens, zoals toerental, belasting of temperatuur, vaak nodig.

Hoeveel Eddy Current sensoren zijn nodig voor asbewaking?

Voor één radiale meetrichting kan één probe voldoende zijn. Voor analyse van twee loodrechte bewegingscomponenten gebruikt men vaak twee radiale probes onder circa 90 graden. Voor een bruikbare asbaananalyse zijn daarnaast gesynchroniseerde signalen, geometrische correcties, passende meetbandbreedte en mogelijk een toerentalreferentie nodig.

Kan een Eddy Current sensor permanent onder water werken?

Dat hangt af van de specifieke sensoruitvoering en de complete installatie. Een geschikte IP-klasse en drukbestendigheid zijn slechts een deel van de beoordeling. Ook waterchemie, elektrische geleidbaarheid, corrosiebestendigheid, afdichtingen, kabel en drukdoorvoer zijn belangrijk. Vooral bij afvalwater of zout water is een afzonderlijke toepassingscontrole noodzakelijk.

Wat is het verschil met een trillingssensor?

Een accelerometer meet meestal de versnelling op de montagelocatie, bijvoorbeeld het pomphuis. Een Eddy Current probe meet de relatieve verplaatsing tussen sensorkop en metalen as. Daardoor kunnen beide technieken verschillende informatie opleveren. Welke meting nodig is, hangt af van het mechanische probleem en de gewenste analyse.

Hoe nauwkeurig kan een Eddy Current sensor meten?

Geselecteerde precisiesystemen halen volgens de fabrikant een zeer hoge resolutie, soms in het submicrongebied. De werkelijke systeemnauwkeurigheid hangt echter ook af van lineariteit, kalibratie, temperatuur, elektronica, targetmateriaal en montage. Een kleine resolutiewaarde mag daarom nooit één-op-één als absolute meetnauwkeurigheid worden gebruikt.

Kun je een Eddy Current probe rechtstreeks aansluiten op een PLC?

Bij de precisieseries is doorgaans een passende conditioner nodig tussen probe en PLC. De gekozen elektronica kan, afhankelijk van de uitvoering, een analoge spanning of stroom zoals 0–10 V of 4–20 mA leveren. Voor dynamische analyse kunnen ook digitale interfaces of een aparte datalogger passend zijn.

Waarom is kalibratie op het werkelijke asmateriaal belangrijk?

Het meetsignaal hangt af van de elektrische en magnetische eigenschappen van het target. Een systeem dat op een bepaald staal is gekalibreerd, kan op een andere legering een andere karakteristiek hebben. Ook de kromming en afmeting van de as beïnvloeden het veld. Representatief materiaal en een passende kalibratie verminderen deze onzekerheid.

Samengevat

De meetopstelling bepaalt de waarde van de gegevens

Met Eddy Current sensoren kunnen engineers radiale en axiale asbeweging contactloos, met hoge resolutie en – bij geschikte elektronica – met hoge dynamiek volgen. Daarmee ontstaan waardevolle gegevens voor rotoronderzoek en conditiebewaking. De keuze tussen bijvoorbeeld TX, CT en CM hangt niet alleen af van het bereik: ook asmateriaal, montage, vocht, druk, kabels, kalibratie en signaalverwerking bepalen het resultaat. Indusen beoordeelt daarom het totale meetvraagstuk in plaats van uitsluitend een losse sensorkop.

Technisch advies van Indusen

Asbeweging of lagerconditie bewaken? Bespreek uw meetvraagstuk.

Indusen helpt bij het selecteren van een compleet Eddy Current meetsysteem: meetbereik, asmateriaal, montage, procestemperatuur, druk, elektronica en vereiste nauwkeurigheid. Ook bij water, beperkte inbouwruimte of klantspecifieke kalibratie denken we mee.

Technische bronnen: eddylab productoverzicht · eddylab CT datasheet · eddylab TX datasheet. Specificaties gelden per uitvoering en moeten voor bestelling worden bevestigd.


Verplaatsing meten onder water: welke sensor is geschikt?